Verhoudingen tussen EU en Turkije verder onder druk

Door Lorenz van der Ven

Onaanvaardbaar. Zo noemde Federica Mogherini (EU- Hoge Buitenlandvertegenwoordiger) het optreden van de Turkse regering na de mislukte staatsgreep vorige maand. De massaontslagen in het onderwijs, de sluiting van kritische kranten en het onder druk zetten van de rechterlijke macht werden hierbij als voorname redenen genoemd. De overweging van het herinvoeren van de doodstraf door Turkije kwam daarbij als onaangename verrassing. De EU staat onder druk, zeker nu er binnen de Unie geen eensgezindheid heerst over de te nemen stappen richting Turkije.

Zo liet Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker na de mislukte coup blijken dat Turkije voorlopig geen lid van de EU kan worden. Reden hiervoor was het ingrijpen in verschillende sectoren door de Turkse regering na de mislukte staatsgreep en het opperen van een herinvoering van de doodstraf. Tegelijkertijd wilde hij niet zover gaan dat de gesprekken tussen de Unie en Turkije stopgezet zouden moeten worden. Een lidmaatschap van de EU blijft in de toekomst dus een optie voor Turkije.

Eensgezindheid over deze gesprekken, is er echter allerminst. Vooral vanuit Duitsland en Oostenrijk is er veel scepsis over het voortduren van onderhandelingen met de Turkse regering. Zo liet de Duitse minister Gabriel weten dat het gedrag van Turkije richting de Europese Unie te betitelen was als chantage. Als motivatie hiervoor gaf hij aan dat de Turkse regering overweegt om het vluchtelingenakkoord dat is gesloten met de EU op te zeggen, waardoor een nieuwe vluchtelingenstroom vanaf Turkije richting Europa op gang zou kunnen komen. De Oostenrijkse bondskanselier Kern stelde zelfs dat de Unie de gesprekken met de Turkse regering zou moeten beëindigen. Vooral de rechtstatelijke ontwikkelingen in Turkije na de coup en het – volgens Kern- met voeten treden van de democratie dient de EU aanleiding te geven het overleg met Turkije af te breken.

“De EU staat onder druk, zeker nu er binnen de Unie geen eensgezindheid heerst over de te nemen stappen richting Turkije.”

Namens de Nederlandse regering bezocht PvdA-minister Bert Koenders Turkije deze week. Hij liet aan zijn ambtsgenoot weten dat er volgens hem geen sprake kan zijn van beëindiging van onderhandelingen tussen Turkije en de EU, mits de rechtsstaat en democratie in Turkije gerespecteerd worden. Ook herhaalde hij de woorden van collega’s dat de herinvoering van de doodstraf betekent dat een Turks EU-lidmaatschap in de toekomst onmogelijk zal zijn. Volgens Koenders staat het vluchtelingenakkoord met Turkije juist fier overeind en is dit onderdeel van de toetredingsonderhandelingen met Turkije. Opvallend aan het bezoek was de ingetogen houding van Koenders ten opzichte van de massaontslagen in onder meer het Turkse onderwijs, zeker nadat Federica Mogherini namens de gehele EU in een brief had laten weten zich hier grote zorgen om te maken. Koenders vond het aldus niet nodig deze woorden te herhalen.

Ten slotte lijkt Turkije zich tot op heden weinig zorgen te maken om het zogenoemde vingertje van de Europese Unie. Sterker nog, de Turkse regering verwijt de Europese lidstaten een hypocriete houding ten opzichte van interne aangelegenheden in Turkije. Zo reageerde Koenders’ Turkse ambtsgenoot furieus toen deze de Turkse regering bemoeienis verweet met betrekking tot het criminaliseren van zogenoemde ‘gülenistische’ Turken in Nederland. Hij reageerde dat Koenders er een ‘dubbele standaard’ op nahoudt nu hij zich – evenals andere Europese ministers- buitengewoon negatief uitlaat over de rechtstatelijke ontwikkelingen in Turkije. Daarnaast verweet de Turkse minister van Europese Zaken Duitsland ‘cultureel racisme’ nadat het Duitse EC-lid Oettinger liet doorschemeren dat een Turks EU-lidmaatschap onrealistisch is zo lang als president Erdoğan op zijn plek zit. Hij zette hiermee een Turkse toetreding tot de EU min of meer op de lange baan.

Kortom, de verhoudingen tussen Turkije en de Europese Unie staan onder druk. Waar de Europese Commissie een faciliterende rol blijft spelen en de co-existentie blijft bevorderen, daar lijken lidstaten binnen Europa meer een eigen koers te varen. Gevolg hiervan is dat de Unie op dit moment niet als één blok op kan treden, wat de positie van de Turkse regering in de dialoog versterkt. Turkije heeft de Europese Unie in de greep en met het oog op de geopolitieke en humanitaire ontwikkelingen aan de rand van Europa, is dat een pijnlijke constatering.

Foto: flickr

Leave a Reply